Początki Strzelna (arch. gnieźnieńska) związane są z przybyciem w te rejony sióstr norbertanek. Bulla papieska Celestyna III z 1193 r. zatwierdza oficjalne nadanie Strzelna norbertankom i utworzenie zespołu klasztornego. Na początku XIII wieku zbudowane zostały kościół Świętego Krzyża, czyli rotunda św. Prokopa, oraz kościół Świętej Trójcy, konsekrowany w 1216 r.

Celem pielgrzymek do Strzelna jest znajdujący się w bocznej nawie bazyliki Świętej Trójcy ołtarz Krzyża Świętego. Ołtarz ten jest największym relikwiarzem w Polsce i jednym z największych na świecie. Umieszczono w nim aż 658 relikwii świętych i męczenników. Wśród relikwii są doczesne szczątki, szaty i inne przedmioty należące nie tylko do polskich świętych, m.in. Wojciecha czy Stanisława, ale również np. św. Marii Magdaleny, św. Benedykta z Nursji czy św. Ignacego Loyoli. Najcenniejsze są jednak relikwie Krzyża Świętego. W obu kościołach w Strzelnie znajduje się ok. tysiąca relikwii, nawet rama obrazu Matki Bożej jest relikwiarzem. W 2016 r., z okazji jubileuszu chrztu Polski i 800-lecia konsekracji bazyliki, zostały sprowadzone nowe relikwie: św. Jana Pawła II, bł. Jerzego Popiełuszki i św. Faustyny Kowalskiej.

Cennym zabytkiem świątyni są również międzynawowe kolumny, uważane obok Drzwi Gnieźnieńskich za najważniejszy polski zabytek romański. Podobne kolumny można podziwiać jedynie w katedrze św. Jakuba w Santiago de Compostela i w bazylice św. Marka w Wenecji. Na największą uwagę zasługują dwie, nazywane kolumnami ludzkich przywar i cnót.

Przy bazylice wznosi się rotunda św. Prokopa, będąca największą w Polsce budowlą romańską i jedyną tego typu rotundą w Europie. W surowym, kamiennym wnętrzu świątyni znajdują się m.in. najstarsze w Polsce stacje drogi krzyżowej z 1531 r. W zachodniej części mieści się empora, w której zasiadali królowie i dostojnicy. Prawdopodobnie modlili się tam m.in. Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło.

Ponorbertański zespół klasztorny można zwiedzać z przewodnikiem. Warte odwiedzenia są Muzeum – Romański Ośrodek Kultury im. Ottona i Bolesława oraz parafialna biblioteka z niezwykle bogatymi zbiorami książek i czasopism. /i.c.